Görüntülemeden laboratuvara, kayıt tutmaktan hasta sahibiyle iletişime kadar yapay zekânın klinikte bugün nerede kullanıldığını ve sınırlarını kaynaklarıyla özetledik.
Veteriner hekimliğinde yapay zekâ artık yalnızca akademik bir konu değil; bazı laboratuvar cihazlarında, görüntüleme yazılımlarında ve kayıt araçlarında karşınıza çıkıyor. Bu rehberde yapay zekânın veteriner kliniklerinde bugün hangi işlerde kullanıldığını, araştırmaların ne söylediğini ve hekimin nerede dikkatli olması gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz. Olgusal bilgilerin kaynakları yazının sonunda.
Bu rehber, veteriner klinikleri için geliştirilen veteriner yazılımı Vetiva'nın ekibi tarafından hazırlandı.
Yapay zekâ klinikte ne demek?
Burada yapay zekâdan kastımız, çok sayıda örnekten öğrenen ve yeni bir görüntü, metin ya da veri gördüğünde tahmin üreten bilgisayar programlarıdır. Örneğin etiketlenmiş çok sayıda röntgenle eğitilen bir program, yeni bir filmde belirli bir bulgunun olup olmadığına dair bir olasılık söyleyebilir.
Önemli nokta şudur: bu programlar tanı koymaz, öneri ya da işaret üretir. Kararı hekim; muayene bulguları, öykü ve diğer tetkiklerle birlikte verir.
Görüntüleme
Röntgen ve sitoloji görüntülerinde bulgu tespiti; araştırmaların en yoğun olduğu alan.
Laboratuvar
Dışkıda parazit yumurtası ve kan yayması için otomatik okuyan klinik içi sistemler.
Kayıt ve özet
Muayene notunu taslak olarak yazan araçlar; son kontrol her zaman hekimde.
Etik ve sınırlar
Sorumluluk, şeffaflık, veri güvenliği ve denetim eksikliği.
Görüntüleme: en çok çalışılan alan
2025'te Frontiers in Veterinary Science'ta yayımlanan sistematik derleme, hayvan hastalıklarında derin öğrenme kullanan 39 birincil çalışmayı incelemiş ve en sık çalışılan tanı alanlarının radyografi ile sitoloji olduğunu bildirmiştir. Göğüs röntgeninde lezyon ve kalp hastalığı sınıflandırmasında umut verici sonuçlar raporlanmıştır.
2022'de Veterinary Sciences dergisinde yayımlanan bir başka derleme, veteriner görüntülemede yapay zekâ kullanımının insan hekimliğinin gerisinde olduğunu ama giderek arttığını belirtir. Derlemelerin ortak tespiti; büyük ve çeşitli veri setlerine, sonuçların açıklanabilirliğine ve geliştirme sürecinde veteriner uzmanlarının yakın katkısına ihtiyaç olduğudur.
Laboratuvar: dışkı ve kan yayması
Klinik içi laboratuvarda yapay zekânın en somut örneklerinden biri, mikroskop preparatlarını tarayıp görüntüdeki parazit yumurtalarını tanıyan sistemlerdir. Zoetis'in Vetscan Imagyst sistemi bilinen bir örnektir; üreticinin açıklamasına göre dışkı analizi, kan yayması ve dijital sitoloji uygulamalarını bir arada sunar.
Bu sistemin değerlendirmesi Parasites & Vectors dergisinde yayımlanmıştır. 2020 tarihli çalışmada, 100 köpek ve kedi dışkı örneğinde algoritmanın sonuçlarının dört parazit grubunda parazitologların değerlendirmesiyle yakın uyum gösterdiği bildirilmiştir. Yine de bu tür sistemler, sonuç şüpheli olduğunda hekimin ya da patoloğun bakmasının yerini tutmaz.
Kayıt, özet ve hasta sahibiyle iletişim
Son yıllarda muayene konuşmasını dinleyip not taslağı çıkaran ya da yazılan notu özetleyen araçlar yaygınlaşıyor. Bu alandaki bilgilerin çoğu üreticilerin kendi açıklamalarıdır; veteriner hekimliğinde bağımsız, hakemli çalışma henüz sınırlıdır. Bu yüzden zaman kazandırma iddialarını temkinli okumak gerekir. Not taslağını hangi araç çıkarırsa çıkarsın, hasta dosyası, aşı ve randevu kayıtları yine kliniğin kullandığı veteriner yazılımında durur.
Hangi araç kullanılırsa kullanılsın, kayda geçen her cümlenin sorumluluğu hekimdedir. Pratik bir kural: yapay zekânın yazdığı not, okunup düzeltilmeden hasta dosyasına kaydedilmemeli.
Sınırlar, etik ve denetim
Denetim boşluğu: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), hayvanlarda kullanılan cihazlar için piyasaya çıkış öncesi onay istemediğini belirtir. AVMA'nın haberinde de veteriner yapay zekâ araçları için insan hekimliğindeki gibi bir ön inceleme zorunluluğu olmadığı vurgulanır. Yani bir aracın doğruluğunu sorgulamak büyük ölçüde kliniğe kalır.
Sorumluluk ve güven: Coghlan ve Quinn'in AI & Society'deki çalışması, evcil hayvan hekimliğinde yapay zekânın hekim, hasta sahibi ve hayvan arasındaki ilişkiyi nasıl etkilediğini ele alır; güven, veri güvenliği ve algoritma şeffaflığını öne çıkan konular arasında sayar.
Eğitim verisi: Programın hangi verilerle eğitildiğini sorun. Farklı tür, ırk ya da cihazla çekilmiş görüntülerde başarı düşebilir.
Hasta sahibine açıklık: Bir kararda yapay zekâ desteği kullandıysanız bunu hasta sahibine açıkça söylemek güveni korur.
Kişisel veriler: Hasta sahibinin bilgilerini üçüncü taraf bir araca göndermeden önce verinin nerede işlendiğini öğrenin; hukuki konularda bir uzmana danışın.
Kısacası: yapay zekâ ikinci bir göz olabilir, hekimin yerini almaz; aracın neyi bilmediğini de bilmek gerekir.
Kaynaklar
Frontiers in Veterinary Science (2025) — Review of applications of deep learning in veterinary diagnostics and animal health: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11938132/
Veterinary Sciences (2022) — A Review of Radiomics and Artificial Intelligence and Their Application in Veterinary Diagnostic Imaging: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9693121/
Nagamori ve ark., Parasites & Vectors (2020) — Evaluation of the VETSCAN IMAGYST: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7353785/
Zoetis — Vetscan Imagyst ürün sayfası: https://cloud.mc.zoetis.com/imagyst
FDA — How FDA Regulates Animal Devices: https://www.fda.gov/animal-veterinary/animal-health-literacy/how-fda-regulates-animal-devices
AVMA News — Artificial intelligence in veterinary medicine: What are the ethical and legal implications?: https://www.avma.org/news/artificial-intelligence-veterinary-medicine-what-are-ethical-and-legal-implications
Coghlan S., Quinn T., AI & Society — Ethics of using artificial intelligence (AI) in veterinary medicine: https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01686-1
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ veteriner hekimin yerini alacak mı?
İncelediğimiz kaynakların ortak görüşü hayır. Bugünkü araçlar belirli bir işte (ör. görüntüde bulgu işaretlemek) destek verir; muayene, öykü ve klinik karar hekimde kalır.
Veteriner yapay zekâ araçları resmî olarak onaylanıyor mu?
ABD'de FDA, hayvanlarda kullanılan cihazlar için piyasa öncesi onay istemez. Türkiye'deki durum için güncel mevzuatı bir uzmana danışarak kontrol edin. Bir araç seçerken üreticiden bağımsız bir değerlendirme olup olmadığını sorun.
Yapay zekâ veteriner programının yerini alır mı?
Hayır. Yapay zekâ araçları belirli işlerde (görüntü, sitoloji, not taslağı gibi) yardımcıdır; hasta kaydı, randevu, aşı takibi, reçete ve kasa gibi günlük klinik işleri yine bir veteriner programında tutulur. Kararın ve kaydın sorumluluğu hekimdedir.
Kayıtlarınızı düzenli tutarak başlayın
Kurulum ücreti yok, kredi kartı gerekmez. 14 gün ücretsiz.