Kedi ve köpek aşı takvimi: klinikte takip rehberi.
Kedi ve köpek aşı takvimi her hasta için biraz farklıdır; asıl iş, takvimi doğru kurmak ve sıradaki dozu kaçırmamaktır. Bu rehber, uluslararası kılavuzun temel ilkelerini ve klinikte takibi sade bir dille anlatır.
Aşı takvimi, sahip için bir kâğıttaki tarihler listesidir; klinik içinse her hastanın ayrı ayrı izlenmesi gereken bir plandır. Aşağıdaki bilgiler Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği'nin (WSAVA) 2024 aşılama kılavuzuna dayanır. Kılavuz bağlayıcı bir standart değildir; hangi aşının ne zaman yapılacağına hasta, bölge ve kullanılan ürün bilgisine göre hekim karar verir.
Kedi ve köpek aşı takvimi, veteriner programı Vetiva'nın bir parçasıdır; kliniğin diğer işleriyle aynı ekranda çalışır.
Temel aşılar ve risk aşıları
WSAVA aşıları iki gruba ayırır. Temel aşılar, yaşadığı yer ne olursa olsun her kedi ve köpeğe önerilenlerdir. Risk aşıları ise hayvanın yaşadığı bölgeye ve yaşam biçimine göre (dışarı çıkıp çıkmaması, evde başka hayvan olması gibi) hekimle sahibin birlikte karar verdiği aşılardır.
Köpekte temel aşılar: gençlik hastalığı (distemper), adenovirüs ve parvovirüs.
Kedide temel aşılar: panlökopeni (kedi parvovirüsü), calicivirüs ve herpesvirüs.
Kuduz: Kılavuz, kuduzun görüldüğü bölgelerde kuduz aşısını kedi ve köpek için temel sayar. Türkiye'de kuduzla mücadele ayrı bir yönetmelikle düzenlenir; güncel yükümlülükleri il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.
Bölgeye göre temel sayılabilenler: Kılavuz, hastalığın yaygın olduğu yerlerde köpekte leptospiroz aşısını, kedide ise bir yaşından küçükler ve dışarı çıkanlar için kedi lösemisi (FeLV) aşısını temel kabul eder.
Yapılan ve planlanan aşı
Vetiva'da aşı adı, yapıldığı tarih, sonraki tarih ve not hasta dosyasına kaydedilir; planlı aşıya gün ve saat verilir.
Geciken aşı listesi
Panelde "Aşısı Geçen Hastalar" ve "Aşısı Yaklaşan Hastalar" ayrı listelerde görünür.
Sahibe hatırlatma
Sonraki aşı tarihi yaklaşınca sahibine WhatsApp'tan hatırlatma gider; sahip isterse kapatabilir.
Sahibin ekranı
Hayvan sahibi uygulamada hayvanının aşılarını ve tarihi geçen aşıyı görür.
Yavru serisi: neden birden fazla doz?
Yavrunun anneden aldığı antikorlar ilk haftalarda aşının etkisini azaltabilir ve bu antikorların ne zaman düşeceği yavrudan yavruya değişir. Bu yüzden kılavuz, yavru köpek ve kedilere temel aşıların 2-4 hafta arayla birkaç doz yapılmasını ve son dozun 16 haftalık veya daha büyük yaşta verilmesini önerir.
Kılavuzun bir başka önerisi de 26 haftalık (yaklaşık 6 aylık) yaşta ya da sonrasında tekrar aşılamadır. Eskiden bu doz genelde 12-16 aylıkken yapılırdı; amaç, 16. haftadaki dozdan yeterince yararlanamamış az sayıdaki yavruyu beklemeden korumaktır.
Kısacası: yavru serisinin dozlarını ilk muayenede planlayın. Seri yarıda kalırsa en çok kayıp buradan çıkar.
Yetişkin hayvan: her yıl aşı mı, her yıl kontrol mü?
Kılavuza göre aşılar gereğinden sık yapılmamalıdır. Modern canlı (MLV) temel aşıların koruması genellikle uzun yıllar sürer; bu yüzden yetişkinde temel aşı tekrarı gereğinden sık planlanmamalıdır. Risk aşılarının çoğunun koruması ise yaklaşık bir yıldır.
Kılavuz, hekimlerin sahiplere "aşı randevusu" yerine düzenli sağlık kontrolünü (genelde yılda bir, bazen daha sık) anlatmasını önerir. Yıllık kontrol sırası gelen aşıları da kapsar ama ondan fazlasıdır. Kuduz aşısının tekrar aralığı için kullanılan ürünün ruhsat bilgisine ve yürürlükteki mevzuata bakın.
Klinikte aşı takibi için pratik düzen
Aşıyı yaptığınız anda sonraki tarihi de girin: Sonraki tarihi boş kalan aşı, ne listede ne de hatırlatmada görünür.
Yavru serisini baştan planlayın: İlk muayenede sonraki dozların tarihlerini verin, sahibine yazılı olarak da iletin. Yavrunun mikroçip ve PETVET kaydı için 6 ay sınırını da aynı plana ekleyin.
Haftada bir geciken listesine bakın: Tarihi geçmiş aşıları resepsiyon arasın; kısa ve nazik bir telefon çoğu zaman yeterlidir.
Aşı adını hep aynı yazın: "Karma", "karma aşı", "KC" gibi farklı yazımlar aramayı zorlaştırır. Klinikçe tek bir yazım belirleyin.
Kullanılan ürünü not edin: Hangi ürün ve seri numarasıyla aşı yapıldığını not alanına yazmak, olası bir yan etki bildiriminde işinizi kolaylaştırır.
Sahibe aşı geçmişini verin: Yazdırılabilir boş bir çizelge için /sablon/asi-takip-cizelgesi sayfasını, hatırlatma metni için aşı hatırlatma mesajı örnekleri rehberini kullanabilirsiniz.
Vetiva'da aşı takvimi nasıl tutulur?
Vetiva'da yapılan aşı hastanın dosyasına aşı adı, uygulama tarihi, sonraki tarih ve notla kaydedilir. Henüz yapılmamış bir aşıyı gün ve saat vererek planlı aşı olarak ekleyebilirsiniz. Klinik panelinde tarihi geçen ve tarihi yaklaşan aşılar iki ayrı listede görünür; geciken hastayı aramak için ayrıca liste çıkarmanız gerekmez.
Sonraki aşı tarihi yaklaşınca hayvan sahibine kliniğinizin adıyla WhatsApp aşı hatırlatması gider. Hatırlatmalar ekranında yaklaşan mesajları görebilir, istemediğiniz birini tek tek iptal edebilirsiniz. Sahip mesajdaki talimatla hatırlatmaları kapatırsa o numaraya bir daha gönderilmez. Hayvan sahibi de Vetiva uygulamasında hayvanının aşılarını ve tarihi geçen aşıyı kendi ekranında görür.
Kaynaklar
WSAVA — 2024 Guidelines for the Vaccination of Dogs and Cats (Squires, Crawford, Marcondes, Whitley; Journal of Small Animal Practice, 2024), yönetici özeti: https://wsava.org/wp-content/uploads/2024/05/2024-Guidelines-for-the-Vaccination-of-Dogs-and-Cats.pdf
Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği (mevzuat metni): https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/kuduz-hastaligindan-korunma-ve-kuduz-hastaligi-ile-mucadele-yonetmeligi-1
Kısacası: bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tek tek hastalar için aşı kararı hekime aittir. Mevzuat yükümlülükleri için bağlı olduğunuz il müdürlüğüne ve odanıza danışın.
Sık sorulan sorular
Yavru köpek ve kediye kaç doz temel aşı yapılır?
Sabit bir sayı yoktur. WSAVA 2024 kılavuzu temel aşıların 2-4 hafta arayla birkaç doz yapılmasını, son dozun 16 haftalık veya daha büyük yaşta verilmesini ve 26 haftalık yaşta ya da sonrasında tekrar aşılamayı önerir. Takvimi hekim, hastanın yaşına ve kullanılan ürüne göre belirler.
Yetişkin köpek ve kedi her yıl tüm aşıları olmalı mı?
Kılavuza göre hayır. Modern temel aşıların koruması genellikle yıllarca sürer ve gereğinden sık yapılmamalıdır; risk aşılarının çoğu ise yaklaşık bir yıl korur. Yıllık sağlık kontrolü yine önerilir. Kuduz için ürün ruhsatına ve mevzuata bakılır.
Vetiva tarihi geçmiş aşıları gösteriyor mu?
Evet. Klinik panelinde "Aşısı Geçen Hastalar" ve "Aşısı Yaklaşan Hastalar" ayrı listelerde görünür. Sonraki aşı tarihi yaklaşınca sahibine WhatsApp hatırlatması da gider.
Aşı takvimini sisteme bırakın
Kurulum ücreti yok, kredi kartı gerekmez. 14 gün ücretsiz.